Bandoneonun karmaşık bir enstrüman olduğundan bahsetmiştim. Ancak bu karmaşıklık yalnızca düğmelerin diziliminden ya da dört farklı klavyesinden kaynaklanmaz. Eğer bandoneonun kapağını açıp içine bakarsanız neden bu kadar ilginç bir enstrüman olduğunu daha iyi anlarsınız.

İlk bakışta bandoneonun içi küçük bir marangoz atölyesini andırır. Ahşap parçalar, farklı boylarda metal yaylar, valfler ve yüzlerce hareketli bileşen birbirine bağlanmıştır. Dışarıdan gördüğümüz her düğmenin arkasında aslında küçük bir mekanik sistem çalışır.

Bir tuşa bastığınızda parmağınız doğrudan sesi üretmez. Önce tuşun bağlı olduğu ahşap kol hareket eder ve bu kol küçük bir valfi açar. Sonrasında körük tarafından oluşturulan hava akımı açılan ses kanalına yönlenir, ardından ona bağlı bulunan metal düdük (reed) titreşmeye başlar ve bir müzik notası ortaya çıkar. Burada gördüğümüz gibi aslında her şey havanın hareketiyle gerçekleşir.

İşin ilginç yanı, aynı düğmenin açışta ve kapanışta farklı ses üretmesidir. Bunun sebebi bandoneonun içinde her nota için iki ayrı düdük sisteminin bulunmasıdır. Körüğü açarken hava bir yönde akar ve bir grup metal düdük titreşir. Körüğü kapatırken hava yön değiştirir ve bu kez başka bir düdük titreşir. Bu nedenle aynı düğme iki farklı nota verebilir.

Bu kadar karmaşık bir sistemi kim tasarladı?

Alman yapımı olan bandoneonun iç yapısı ciddi bir mühendislik ürünüdür. Her tuş farklı ahşap parçaların birlikte hareket etmesini sağlar. Üstelik bütün bunlar elektrik olmadan, tamamen mekanik prensiplerle çalışır.

Fotoğraflarda görülen metal şeritler ise bandoneonun gerçek ses üreticileridir. Bunlara "reed" yani düdük adı verilir. Her birinin uzunluğu, kalınlığı ve ağırlığı farklıdır. Tıpkı bir diyapazon gibi titreşerek belirli bir frekansta ses üretirler. Kimi birkaç santimetre uzunluğundadır ve ince sesler verirken, kimileri daha büyük olup bas sesler üretir.

Bandoneonun karakteristik sesinin önemli bir kısmı da bu metal düdüklerden gelir. Her düdüğün küçük üretim farklılıkları, yıllar içinde oluşan aşınmalar ve kullanılan malzeme, enstrümana kendine özgü bir renk kazandırır. Bu yüzden iki farklı bandoneon aynı notayı çalsa bile çoğu zaman aynı duyulmaz.

Belki de beni en çok etkileyen şey, bütün bu karmaşık mekanizmanın tek bir amaç için var olmasıdır: Anlık duygularımı paylaşmak!

Dışarıdan bakıldığında ahşap kutu ve bir sürü düğmeden oluşan bir enstrüman olarak görünür. Oysa kapağını açtığınızda yüzlerce mekanik parçanın kusursuz bir işbirliği içinde çalıştığını görürsünüz. Tüm bu mekanik düzenek bir tango cümlesindeki küçük bir nefesi, bir duraksamayı ya da bir hüznü size ulaştırmak için vardır.

Ahşap, metal ve hava...

Tangonun duyguları bunların birleşiminden doğar!